Man’s Search for Meaning ဆိုတဲ့ စာအုပ်ဟာ Viktor E. Frankl ရေးသားခဲ့တဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီစာအုပ်ကို ဖတ်တဲ့အခါ “ဘဝမှာ ပျော်ရွှင်ဖို့ ဘာလိုအပ်သလဲ” ဆိုတာထက် “လူတစ်ယောက်ဟာ ဘာအတွက် အသက်ရှင်နေတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ပိုပြီးစဉ်းစားမိစေပါတယ်။
Frankl ဟာ စိတ်ရောဂါအထူးကု ဆရာဝန်တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း နာဇီအကျဉ်းစခန်းတွေမှာ အကျဉ်းသားအဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ရသူပါ။
အဲဒီနေရာမှာ သူဟာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှု၊ အအေးဒဏ်၊ အတင်းအဓမ္မအလုပ်ခိုင်းမှု၊ အရှက်ခွဲခံရမှု၊ သေဆုံးမှုတွေကို နေ့စဉ်လိုလို မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်ရတဲ့ မိသားစုတွေနဲ့လည်း ခွဲခွာခဲ့ရပါတယ်။
ဒီလိုအခြေအနေဆိုးတွေကြားမှာ Frankl သတိထားမိတာတစ်ခုရှိပါတယ်။
ဒုက္ခတစ်မျိုးတည်းကို ခံစားနေရပေမဲ့ လူတိုင်းရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံက မတူကြဘူးဆိုတာပါ။
တချို့က မျှော်လင့်ချက်တွေ ပျောက်ဆုံးသွားကြတယ်။
တချို့ကတော့ အရာအားလုံးဆုံးရှုံးနေရတဲ့ကြားထဲကပဲ မျှော်လင့်ချက်ကို ဆက်ပြီးဆုပ်ကိုင်ထားနိုင်ကြတယ်။
ဒါနဲ့ Frankl က မေးခွန်းတစ်ခု စဉ်းစားမိပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
နောက်ဆုံးမှာ သူသဘောပေါက်လာတာက လူတစ်ယောက် ဆက်လက်ရပ်တည်နိုင်ဖို့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားကောင်းရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။
အသက်ရှင်ဖို့ အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ရှိဖို့လိုပါတယ်။
“ငါဘာအတွက် အသက်ရှင်နေတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် အဖြေတစ်ခု ရှိဖို့လိုတာပါ။
အဲဒီအဖြေက လူတိုင်းအတွက်တော့ တူမှာမဟုတ်ပါဘူး။
တစ်ယောက်အတွက် မိသားစုဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ယောက်အတွက် ကိုယ်ချစ်ရတဲ့သူ ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ယောက်အတွက် မပြီးဆုံးသေးတဲ့ အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ယောက်အတွက် ဘာသာတရား ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ယောက်အတွက် တခြားသူတွေရဲ့ဘဝကို ပိုကောင်းလာအောင် ကူညီပေးခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် Frankl က ဂျာမန် အတွေးအခေါ် ပညာရှင် Friedrich Nietzsche (1844–1900) ရဲ့ အောက်ပါ အတွေးတစ်ခုကို အလေးထားပြောပါတယ်။
“He who has a why to live for can bear almost any how.”
ဘာအတွက်ကြောင့် အသက်ရှင်ရမလဲဆိုတဲ့ “Why” ခံယူချက်ရှိတဲ့သူဟာ ဘယ်လိုအသက်ရှင်ရမလဲ “How” ကို ပိုပြီးခံနိုင်ရည်ရှိလာနိုင်တယ် ဆိုတဲ့သဘောပါ။
သူ့ရဲ့စာအုပ်ထဲက အကြောင်းအရာအားလုံးကို မဖော်ပြပေးနိုင်ပေမဲ့
ဒီစာအုပ်ထဲမှာ ကျွန်မအတွက် အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ အတွေးတစ်ခုကတော့ လူသားရဲ့ အတွင်းစိတ်လွတ်လပ်မှု အကြောင်းပါ။
ဘဝမှာ ကိုယ်ရွေးချယ်လို့မရတဲ့အရာတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
ဘယ်မိသားစုမှာ မွေးဖွားမလဲဆိုတာ မရွေးချယ်နိုင်ဘူး။
ကိုယ်ချစ်တဲ့သူတစ်ယောက်ကို ဘယ်အချိန်မှာ ဆုံးရှုံးရမလဲဆိုတာလည်း မရွေးချယ်နိုင်ဘူး။
ရောဂါ၊ မတော်တဆမှု၊ စီးပွားရေးအခက်အခဲ၊ စစ်ပွဲ၊ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲ၊ တခြားသူတွေရဲ့ လုပ်ရပ်တွေစတဲ့ အရာအားလုံးကို ကိုယ်က ထိန်းချုပ်လို့မရပါဘူး။
Frankl ကိုယ်တိုင်လည်း အကျဉ်းစခန်းထဲရောက်ချင်လို့ ရောက်ခဲ့တာမဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ သူသိလာတာက
ဖြစ်ပျက်လာတဲ့အရာအားလုံးကို ကိုယ်မရွေးချယ်နိုင်ပေမဲ့ အဲဒီအရာတွေအပေါ် ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲဆိုတဲ့ အတွင်းစိတ်လွတ်လပ်မှု အတိုင်းအတာတစ်ခုတော့ လူသားမှာ ကျန်ရှိနိုင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
ဒုက္ခရောက်လို့ လူတစ်ယောက်ဟာ နာကြည်းသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒုက္ခကြားထဲကပဲ တခြားသူကို ကြင်နာပေးနိုင်တဲ့သူလည်း ရှိပါတယ်။
ကိုယ်တိုင်စားစရာမလောက်တဲ့ကြားက ကိုယ့်ရဲ့မုန့်တစ်ဖဲ့ကို တခြားသူနဲ့ ဝေမျှပေးနိုင်တဲ့သူလည်း ရှိပါတယ်။
အဲဒါကြောင့် အခြေအနေတွေက ကျွန်မတို့ရဲ့ဘဝကို အများကြီးသက်ရောက်စေနိုင်ပေမဲ့ ကျွန်မတို့ ဘယ်လိုလူဖြစ်မလဲဆိုတာကိုတော့ အခြေအနေတစ်ခုတည်းက အပြီးအပိုင် ဆုံးဖြတ်ပေးဖို့ မလိုပါဘူး။
ချစ်ခြင်းမေတ္တာကလည်း ဘဝကို အဓိပ္ပါယ်ရှိစေပါတယ်
အကျဉ်းစခန်းထဲမှာ Frankl ဟာ သူ့ဇနီးကို အမြဲသတိရနေခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ သူ့ဇနီး အသက်ရှင်နေသေးလား၊ သေဆုံးသွားပြီလားဆိုတာတောင် သူမသိပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ ဇနီးကို ချစ်တဲ့စိတ်နဲ့ သူမကို သတိရခြင်းက သူ့ရဲ့အမှောင်ဆုံးအချိန်တွေထဲမှာတောင် အဓိပ္ပါယ်တစ်ခု ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကနေ Frankl သဘောပေါက်လာတာကတော့
လူတစ်ယောက်ရဲ့ဘဝကို အဓိပ္ပါယ်ရှိစေနိုင်တဲ့ အကြီးမားဆုံးအရာတွေထဲမှာ ချစ်ခြင်းမေတ္တာလည်း ပါဝင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
လူတစ်ယောက်ကို ချစ်ခြင်း၊ မိသားစုကို ချစ်ခြင်း၊ ကိုယ့်ထက်အားနည်းသူကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ တခြားသူရဲ့ဘဝ ပိုကောင်းလာဖို့ ကိုယ်က တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပါဝင်ပေးခြင်းစတဲ့ အရာတွေကလည်း ဘဝရဲ့အဓိပ္ပါယ် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဘဝအဓိပ္ပါယ်ကို ဘယ်မှာရှာမလဲ
Frankl က ဘဝအဓိပ္ပါယ်ကို အဓိကအားဖြင့် နည်းလမ်းသုံးမျိုးနဲ့ ရှာတွေ့နိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ပထမတစ်ခုက ကိုယ်လုပ်တဲ့အလုပ်နဲ့ ကိုယ်ဖန်တီးပေးတဲ့အရာတွေကနေ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုယ်က ကမ္ဘာကျော်တဲ့အလုပ်ကြီးတစ်ခု လုပ်နေဖို့ မလိုပါဘူး။
သားသမီးကို ကောင်းကောင်းပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ တစ်ယောက်ယောက်ကို ပညာသင်ပေးခြင်း၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ဘဝ ပိုကောင်းလာအောင် ကူညီပေးခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ အလုပ်ကို တာဝန်ယူလုပ်ခြင်းစသဖြင့် ဒီအရာတွေမှာလည်း အဓိပ္ပါယ်ရှိနိုင်ပါတယ်။
ဒုတိယကတော့ ကိုယ်ချစ်တဲ့သူတွေနဲ့ ကိုယ်တွေ့ကြုံခံစားရတဲ့ အရာတွေကနေ ဖြစ်ပါတယ်။
မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ သဘာဝအလှ၊ ဂီတ၊ အနုပညာ၊ ယုံကြည်ခြင်းစတဲ့အရာတွေကလည်း လူ့ဘဝကို အဓိပ္ပါယ်ပြည့်ဝစေနိုင်ပါတယ်။
တတိယတစ်ခုကတော့ အနည်းငယ်ခက်ပါတယ်။
အဲဒါက ရှောင်လွှဲလို့မရတော့တဲ့ ဒုက္ခတစ်ခုအပေါ် ကိုယ်ထားရှိတဲ့ သဘောထားကနေ အဓိပ္ပါယ်ကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ Frankl က ဒုက္ခခံရတာကောင်းတယ်လို့ ပြောနေတာမဟုတ်ပါဘူး။
ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ ဒုက္ခဆိုရင် ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားရမှာပါ။ မတရားမှုကိုလည်း တိတ်တိတ်လေးခံနေရမယ်လို့ မဆိုပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ဘယ်လိုမှ ပြန်ပြောင်းလဲလို့မရတော့တဲ့ အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ရင်တော့
“ဒီအရာက ငါ့ဘဝကို ဖျက်ဆီးပစ်မှာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီအတွေ့အကြုံထဲကနေတောင် အဓိပ္ပါယ်တစ်ခုကို ငါရှာနိုင်မလား”
ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို မေးနိုင်ပါတယ်။
ပျော်ရွှင်မှုကို အရမ်းလိုက်ရှာနေစရာ မလိုပါဘူး
ဒီစာအုပ်ထဲမှာ ကျွန်မကြိုက်တဲ့ နောက်ထပ်အတွေးတစ်ခုက ပျော်ရွှင်မှုအကြောင်းပါ။
လူတိုင်း ပျော်ရွှင်ချင်ကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ Frankl ရဲ့အမြင်အရ ပျော်ရွှင်မှုကိုပဲ ဘဝရဲ့အဓိကရည်ရွယ်ချက်ထားပြီး လိုက်ရှာနေရင် တကယ်ပျော်ရွှင်ဖို့ ပိုခက်လာနိုင်ပါတယ်။
ပျော်ရွှင်မှုဟာ တစ်ခါတလေ လိုက်ရှာလို့ရလာတဲ့အရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပါယ်ရှိတဲ့ဘဝကို နေထိုင်ရင်းနဲ့ နောက်ကလိုက်လာတဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့သူကို ချစ်တယ်။
လုပ်သင့်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်တယ်။
ကိုယ့်မှာရှိတာကို တခြားသူတွေအတွက် အသုံးချတယ်။
ကိုယ့်ထက်ကြီးမားတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုအတွက် အသက်ရှင်တယ်။
ဒီလိုနေထိုင်ရင်းနဲ့ ပျော်ရွှင်မှု၊ ကျေနပ်မှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုတွေ ရလာနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့်
“ဘဝက ငါ့ကို ဘာပေးမှာလဲ”
ဆိုတာကိုပဲ မေးနေမယ့်အစား
“အခုအချိန်မှာ ဘဝက ငါ့ဆီက ဘာကို တောင်းဆိုနေသလဲ”
ဆိုတာကိုလည်း မေးကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။
အောင်မြင်တဲ့ဘဝနဲ့ အဓိပ္ပါယ်ရှိတဲ့ဘဝ
ဒီအချက်ကလည်း ဒီနေ့ခေတ်အတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။
လူတစ်ယောက်မှာ ငွေရှိနိုင်တယ်။
အိမ်ကောင်းရှိနိုင်တယ်။
ပညာတတ်နိုင်တယ်။
ရာထူးရှိနိုင်တယ်။
လူသိများနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့
“ငါဘာအတွက် အသက်ရှင်နေတာလဲ”
ဆိုတာကို မသိဘူးဆိုရင် အတွင်းစိတ်မှာ ဟာတာတာဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာတော့ လူတစ်ယောက်ဟာ အရမ်းချမ်းသာချင်မှ ချမ်းသာမယ်။ လူသိများချင်မှလည်း လူသိများမယ်။
ဒါပေမဲ့ မိသားစုကို ချစ်တယ်၊ တခြားသူကို ကူညီတယ်၊ ကိုယ်ယုံကြည်တဲ့အရာအတွက် ရပ်တည်တယ်၊ ကိုယ်လုပ်နိုင်သလောက် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အကျိုးပြုတယ်ဆိုရင် သူ့ဘဝဟာ အဓိပ္ပါယ်အများကြီး ရှိနေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အောင်မြင်ခြင်းနဲ့ အဓိပ္ပါယ်ရှိခြင်းဟာ အမြဲတမ်း အတူတူမဟုတ်ပါဘူး။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့
Man’s Search for Meaning က ကျွန်မတို့ကို ဒုက္ခမရှိတဲ့ဘဝကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ရမလဲဆိုတာ သင်ပေးတဲ့စာအုပ်မဟုတ်ပါဘူး။
ဘဝမှာ ကိုယ်မလိုချင်တဲ့အရာတွေ ဖြစ်လာမှာပါ။
ဆုံးရှုံးခြင်းတွေ ရှိမယ်။
ကျရှုံးခြင်းတွေ ရှိမယ်။
စိတ်ပျက်စရာတွေ ရှိမယ်။
မမျှော်လင့်ထားတဲ့ အပြောင်းအလဲတွေလည်း ရှိလာနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီစာအုပ်က မေးခွန်းတစ်ခုကို ကျွန်မတို့ရှေ့မှာ ထားပေးပါတယ်။
“ဒီအရာတွေဖြစ်ပြီးတဲ့နောက်မှာတောင် ငါ့ဘဝအတွက် အဓိပ္ပါယ်အသစ်တစ်ခု ရှာနိုင်သေးလား။”
Frankl ရဲ့အဖြေကတော့
ရှာနိုင်ပါတယ်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့သူတွေထဲမှာ ရှာနိုင်တယ်။
ကိုယ်လုပ်ပေးနိုင်တဲ့အရာတွေထဲမှာ ရှာနိုင်တယ်။
ကိုယ်တာဝန်ယူရမယ့်အရာတွေထဲမှာ ရှာနိုင်တယ်။
ကိုယ်ယုံကြည်တဲ့အရာထဲမှာ ရှာနိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ ကိုယ်မပြောင်းလဲနိုင်တော့တဲ့ ဒုက္ခကို ဘယ်လိုရင်ဆိုင်မလဲဆိုတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့သဘောထားထဲမှာတောင် ရှာနိုင်ပါတယ်။
ဘဝမှာ အရာအားလုံးဆုံးရှုံးသွားသလို ခံစားရတဲ့အချိန်မှာတောင် ဘဝရဲ့အဓိပ္ပါယ်ဟာ လုံးဝဆုံးရှုံးသွားပြီလို့ မဆိုနိုင်သေးပါဘူး။
အသက်ရှင်နေသရွေ့ ကိုယ်ချစ်နိုင်သေးတယ်။
တစ်စုံတစ်ယောက်အတွက် အကျိုးပြုနိုင်သေးတယ်။
မျှော်လင့်နိုင်သေးတယ်။
ပြီးတော့
ဘဝအတွက် အဓိပ္ပါယ်အသစ်တစ်ခုကိုလည်း ပြန်ရှာဖွေနိုင်သေးပါတယ်။
Frankl, Viktor E. Man’s Search for Meaning. Beacon Press, 1959.