ရှုမြင်ပုံ (Worldview) ကို သတိပြုနားလည်ခြင်း

ဒီနေ့တော့ Worldview လို့ခေါ်တဲ့ “ရှုမြင်ပုံ” အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

Worldview ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတော့ ကိုယ်က ကိုယ့်ဘဝကို ဘယ်လိုမြင်သလဲ၊ တခြားသူတွေကို ဘယ်လိုမြင်သလဲ၊ ကိုယ်နေထိုင်တဲ့ လောကကြီးကို ဘယ်လိုနားလည်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သလဲဆိုတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့အခြေခံအမြင်နဲ့ ခံယူချက်တွေကို ဆိုလိုတာပါ။

လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ကြီးပြင်းလာတဲ့ပတ်ဝန်းကျင်၊ ရရှိခဲ့တဲ့ပညာရေး၊ ယုံကြည်ချက်နဲ့ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေ မတူကြပါဘူး။ အဲဒါကြောင့် အရာရာတိုင်းအပေါ် တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အမြင်တူဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အမြင်မတူတာကြောင့် တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အတူတကွ နေထိုင်လို့မရဘူးလို့တော့ မဆိုလိုပါဘူး။ တကယ်တော့ လင်မယား၊ မိသားစု၊ ရပ်ရွာနဲ့ နိုင်ငံဆိုတာ မတူညီတဲ့အမြင်တွေကို အပြန်အလှန်နားထောင်ရင်း၊ ဆွေးနွေးရင်း၊ ညှိနှိုင်းရင်းနဲ့ တည်ဆောက်ကြရတာပါ။

ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကို ကိုယ်တိုင်သတိပြုမိဖို့ လိုသလို တခြားသူတွေရဲ့ Worldview ကိုလည်း နားလည်ဖို့လိုပါတယ်။ အဲဒီလို နားလည်လာတဲ့အခါ တစ်ယောက်အမြင်ကိုတစ်ယောက် နားထောင်ဖို့နဲ့ အတူတကွ ညှိနှိုင်းဖို့ ပိုပြီးလွယ်ကူလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်မရဲ့ မိဘနှစ်ပါးကို ဥပမာအနေနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ်။

ကျွန်မရဲ့မိခင်က ကျန်းမာရေးဆရာမ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက်ကိုတွေ့ရင် “ဒီလူက ကျန်းမာရဲ့လား၊ နေမကောင်းတဲ့ပုံများ ပေါ်နေလား” ဆိုတာကို အရင်သတိထားကြည့်တတ်ပါတယ်။

ကျွန်မရဲ့ဖခင်ကတော့ ကျောင်းဆရာဖြစ်ပါတယ်။ သူက လူတစ်ယောက်ကိုတွေ့ရင် “ဒီကလေးက ဉာဏ်ကောင်းမယ့်ပုံပဲ၊ စာတော်မယ့်ပုံပဲ” ဆိုပြီး ပညာရေးနဲ့ဆိုင်တဲ့အချက်တွေကို အရင်သတိထားကြည့်တတ်ပါတယ်။

လူတစ်ယောက်တည်းကိုပဲ ကြည့်တာဖြစ်ပေမဲ့ သူတို့နှစ်ယောက် သတိထားမိတဲ့အချက်တွေက မတူကြပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့ရဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ သင်ယူထားတဲ့ပညာနဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံတွေက သူတို့ရဲ့ Worldview ကို မတူညီတဲ့ပုံစံနဲ့ ပုံဖော်ပေးထားလို့ပါပဲ။

အခုတော့ ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကို ပုံဖော်ပေးတဲ့ အခြေခံအကြောင်းရင်းတချို့ကို ဆက်ပြီးပြောပြချင်ပါတယ်။

၁။ ယုံကြည်ချက်နဲ့ တန်ဖိုးထားမှု

ပထမအချက်ကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ယုံကြည်ချက်နဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘာကိုမှန်တယ်လို့ ယူဆသလဲ၊ ဘာကိုမှားတယ်လို့ မြင်သလဲ၊ ဘာကအရေးကြီးတယ်လို့ တန်ဖိုးထားသလဲဆိုတာတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေအပေါ် အများကြီး လွှမ်းမိုးပါတယ်။

အဲဒီယုံကြည်ချက်နဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို မိသားစု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်တဲ့ ဘာသာတရား၊ ကျောင်းနဲ့ ကိုယ်တိုင်လက်ခံထားတဲ့ အယူအဆတွေကနေ ရရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီအရာတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကို တည်ဆောက်ပေးတဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဓလေ့ထုံးတမ်း

ဒုတိယအချက်ကတော့ ကိုယ်မွေးဖွားကြီးပြင်းလာတဲ့ မိသားစု၊ လူမျိုးနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ်ပြောတဲ့ဘာသာစကား၊ မိသားစုအတွင်း လိုက်နာကျင့်သုံးလာတဲ့ အလေ့အထတွေ၊ လူကြီးသူမတွေကို ဆက်ဆံပုံနဲ့ မိသားစုအပေါ် တာဝန်ယူပုံတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့အမြင်ကို ပုံဖော်ပေးပါတယ်။

တချို့ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာ မိသားစုအကျိုးကို အဓိကထားတတ်ပြီး တချို့ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာတော့ တစ်ဦးချင်းလွတ်လပ်မှုကို ပိုပြီးအရေးပေးတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုကွာခြားမှုတွေကလည်း လူတွေရဲ့ ရှုမြင်ပုံ မတူညီစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ပညာရေးနဲ့ ဗဟုသုတ

တတိယအချက်ကတော့ ပညာရေးနဲ့ ဗဟုသုတ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျောင်းမှာ သင်ယူခဲ့ရတဲ့ သင်ခန်းစာတွေ၊ ဖတ်ရှုခဲ့တဲ့စာအုပ်တွေ၊ သိပ္ပံပညာအပေါ် နားလည်ထားပုံနဲ့ ပြဿနာတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းတတ်ပုံတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကို ပုံဖော်ပေးပါတယ်။

ပညာရေးဆိုတာ အချက်အလက်တွေကို မှတ်သားထားနိုင်တာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်ကြားသိရတဲ့အရာတွေကို ပြန်ပြီးစဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်ဖို့၊ မှန်ကန်မှုရှိမရှိ မေးခွန်းထုတ်နိုင်ဖို့နဲ့ ရှုထောင့်မျိုးစုံကနေ ကြည့်တတ်ဖို့လည်း ပညာရေးက ကူညီပေးပါတယ်။

၄။ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ

စတုတ္ထအချက်ကတော့ ကိုယ်တိုင်ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

မိသားစုအခြေအနေ၊ နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့တဲ့ပတ်ဝန်းကျင်၊ အောင်မြင်မှုတွေ၊ ကျရှုံးမှုတွေ၊ ရုန်းကန်ခဲ့ရတဲ့အချိန်တွေနဲ့ ခရီးသွားရင်း ရရှိခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့အမြင်ကို တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။

လူနှစ်ယောက်က အဖြစ်အပျက်တစ်ခုတည်းကို ကြုံတွေ့ရပေမဲ့ တုံ့ပြန်ပုံချင်း မတူနိုင်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ သူတို့နှစ်ယောက်ရဲ့ အတိတ်အတွေ့အကြုံတွေ မတူကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက်ရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံကို မြင်ရုံနဲ့ ချက်ချင်းအကဲဖြတ်မယ့်အစား “သူ့မှာ ဘယ်လိုနောက်ခံအတွေ့အကြုံတွေ ရှိခဲ့လို့ ဒီလိုတုံ့ပြန်တာလဲ” ဆိုတာကိုလည်း စဉ်းစားပေးဖို့လိုပါတယ်။

၅။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ မီဒီယာ

ပဉ္စမအချက်ကတော့ ကိုယ်နဲ့ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနေတဲ့ မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းတွေ၊ ကိုယ်နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးစနစ်တွေအပြင် လူမှုကွန်ရက်နဲ့ နည်းပညာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ကိုယ်ဖတ်တဲ့စာအုပ်တွေ၊ ကြည့်တဲ့ရုပ်ရှင်တွေ၊ နားထောင်တဲ့သီချင်းတွေနဲ့ နှစ်သက်တဲ့အနုပညာတွေကလည်း ကိုယ့်ရဲ့အတွေးအမြင်အပေါ် လွှမ်းမိုးပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ခေတ်မှာ လူမှုကွန်ရက်တွေကနေ အချက်အလက်အမျိုးမျိုးကို အချိန်တိုအတွင်း ရရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ကြားရတဲ့အရာတိုင်း၊ မြင်ရတဲ့အရာတိုင်းက မှန်ကန်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် အချက်အလက်တွေကို သတိထားပြီးရွေးချယ်ဖို့၊ မှန်ကန်တဲ့အရင်းအမြစ် ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးဖို့နဲ့ မတူညီတဲ့အမြင်တွေကိုလည်း လေ့လာဖို့ လိုပါတယ်။

၆။ ဘာသာတရားနဲ့ အတွေးအခေါ်

ဆဋ္ဌမအချက်ကတော့ ဘာသာတရားနဲ့ အတွေးအခေါ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဘုရားသခင်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ယုံကြည်ချက်၊ လူ့ဘဝရဲ့အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ရည်ရွယ်ချက်၊ ကောင်းမှုနဲ့မကောင်းမှု၊ သေခြင်းတရားနဲ့ သေပြီးနောက် ဖြစ်တည်မှုအပေါ် ယုံကြည်ပုံတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ ပုံဖော်ပေးပါတယ်။

အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေရဲ့ လူ့လွတ်လပ်ခွင့်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ တရားမျှတမှုနဲ့ လူ့ဘဝအဓိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်တွေကလည်း ကိုယ်က လောကကြီးကို ဘယ်လိုနားလည်သလဲဆိုတဲ့အပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိပါတယ်။

၇။ သမိုင်းနဲ့ လက်ဆင့်ကမ်းအစဉ်အလာ

နောက်ဆုံးအချက်ကတော့ မိသားစု၊ အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ လူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းနဲ့ အစဉ်အလာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

မျိုးဆက်တစ်ဆက်ကနေ တစ်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းလာတဲ့ အတွေးအခေါ်၊ အလေ့အထနဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေဟာ ကိုယ်ဘယ်သူလဲဆိုတဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးပါတယ်။

အတိတ်မှာ မိသားစုနဲ့ လူမျိုးက ဘယ်လိုအဖြစ်အပျက်တွေကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသလဲဆိုတာကလည်း ဒီနေ့ခေတ်မှာ လူမှုရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအကြောင်းအရာတွေကို ကိုယ်ဘယ်လိုမြင်သလဲဆိုတဲ့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ Worldview ဆိုတာ တစ်သမတ်တည်း ရပ်တန့်နေတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်အသက်အရွယ်၊ အသိပညာနဲ့ အတွေ့အကြုံတွေ တိုးလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ့်ရဲ့ Worldview ကလည်း တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာနိုင်ပါတယ်။

တစ်ချိန်က မှန်တယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့တဲ့အရာတချို့ကို နောက်ပိုင်းမှာ မမှန်ဘူးလို့ သိလာနိုင်ပါတယ်။ မိမိရဲ့အမြင်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲနိုင်တာဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ပါဘူး။ အသိပညာတိုးပွားလာခြင်းနဲ့ ရင့်ကျက်လာခြင်းရဲ့ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ်မွေးဖွားလာတဲ့မိသားစု၊ လူမျိုးနဲ့ ကလေးဘဝပတ်ဝန်းကျင်လို အရာတွေကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ဘယ်စာအုပ်တွေကို ဖတ်မလဲ၊ ဘယ်အချက်အလက်တွေကို လက်ခံမလဲ၊ ဘယ်လိုလူတွေနဲ့ ပေါင်းသင်းမလဲ၊ တခြားသူတွေရဲ့အမြင်ကို နားထောင်မလား၊ ကိုယ့်ရဲ့ယုံကြည်ချက်တွေကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်မလားဆိုတာတွေကိုတော့ ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ Worldview က ကိုယ့်ဘဝတစ်ခုတည်းကိုပဲ ပုံဖော်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်မိသားစု၊ အသိုင်းအဝိုင်း၊ လူမျိုးနဲ့ နိုင်ငံအထိပါ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကိုယ်ရွေးချယ်နိုင်တဲ့အရာတွေကို သတိရှိရှိ ရွေးချယ်ဖို့လိုပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ တခြားသူတွေရဲ့ Worldview ကိုလည်း လေးစားစွာ နားထောင်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။

သူတစ်ပါးရဲ့အမြင်ကို နားထောင်ပေးတာဟာ ကိုယ့်ရဲ့ယုံကြည်ချက်အားလုံးကို စွန့်လွှတ်လိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူပြောသမျှအရာအားလုံးကို သဘောတူပေးရမယ်လို့လည်း မဆိုလိုပါဘူး။ သူ့အမြင်ရဲ့နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်လိုအကြောင်းရင်းတွေ၊ အတွေ့အကြုံတွေနဲ့ ယုံကြည်ချက်တွေရှိနေသလဲဆိုတာကို နားလည်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

မတူညီတဲ့အမြင်တွေကို အပြန်အလှန်နားထောင်နိုင်ခြင်း၊ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် လေးစားနိုင်ခြင်းနဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းနိုင်ခြင်းတို့ဟာ သဟဇာတဖြစ်တဲ့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။